Tuchola, Cekcyn, okolice


Czersk

Gostycyn

Lubiewo

Œliwice

Kęsowo

Cekcyn

 

Gmina Tuchola

Urzšd miasta i gminy - Tuchola

Odrobina historii

Gmina Tuchola znajduje się ona w północno-zachodniej części obecnego woj. bydgoskiego. Można tutaj dotrzeć wszystkimi naziemnymi środkami komunikacyjnymi. Kraina ta rozciąga sie na przestrzeni 239 km kwadratowych i oferuje wszystkim turystom wspaniały wypoczynek wśród lasów, jezior i pól. Bory Tucholskie cechuje niezapomniany urok i piękno.

Tutaj będziesz mógł przeżyć wzruszające spotkanie z przyrodą, zanurzając się w czystych wodach rzek i jezior, poznać wspaniałą historię tego uroczego skrawka polskiej ziemi. Historia ziemi tucholskiej zawiera w sobie elementy bardzo interesujące, ale i specyficzne. Są one częściami składowymi naszej narodowej mozaiki, której pełen obraz uwidacznia się na horyzoncie dziejów całego kraju. Ziemia tucholska, cały obszar Borów Tucholskich to kraina lasów, jezior rzek oraz słabych ziem. Mimo trudnych warunków naturalnych tutejsze osadnictwo zdaje się być bardzo dawne. Świadczą o tym wykopaliska archeologiczne. Potwierdzają one bytność człowieka na tych ziemiach we wczesnych etapach dziejów. Na przykład w Białowieży odkryto cmentarzysko grobów skrzynkowych z wczesnej epoki żelaza, a w Kiełpińskim Moście znaleziono ślady osady neolitycznej. Groby skrzynkowe odkryto także m.in. w Małej Komorzy, Małym Mędromierzu i Stobnie.

Najstarszymi ośrodkami administracyjnymi na ziemiach dzisiejszej gminy Tuchola był leżący przy trakcie Nakło-Bytów gród kasztelański w Raciążu. Na przełomie XII i XIII w. pełnił on także ważną rolę gospodarczą. W czasie walk o Pomorze Gdańskie, które toczyli książęta Świętopełk i Przemysław Wielkopolski; ten ostatni w roku 1256 spalił gród w Raciążu. Od tej chwili, mimo odbudowy, traci on na znaczeniu. Pożar, który miał miejsce około roku 1300 doprowadza do ostatecznego upadku militarnego i gospodarczego tego miejsca. W tym czasie na plan pierwszy zaczyna wysuwać się Tuchola. Na kartach dziejów pojawia się ona w roku 1287. Przed rokiem 1307 gród tucholski stał się własnością pomorskiego rodu Święców. Około roku 1330 przeszedł na własność Krzyżaków. Oni w znacznej mierze przyczynili się do rozwoju grodu. W roku 1346 nadali mu prawa miejskie. Wybudowali także obronny zamek, który zaliczany był do jednego z większych w państwie krzyżackim. Uczynili go siedzibą komtura. Przejęcie ziem pomorskich przez Krzyżaków na początku XIV w. przyczyniło się do zmiany systemu gospodarczego. Dotychczasowe prawo polskie zostało zastąpione rozliczeniami czynszowymi. Główne miejscowości dzisiejszej gminy Tuchola w historii pisanej zaistniały właśnie w tym czasie, czyli na przełomie XIII i XIV w. Na przykład Wysoka wzmiankowana jest od roku 1276, Mały Mędromierz od 1366, Mała Komorza od 1385, a Legbąd od około 1400. Wielka wojna z Krzyżakami (1409-1411) nie przyniosła zmiany statusu politycznego ziemi tucholskiej.

Dopiero wojna 13-letnia (1454-1466) i ustalenia II Pokoju Toruńskiego spowodowały, iż Pomorze Gdańskie, a z nim i ziemia tucholska, powróciły w granice Rzeczpospolitej. Tuchola z okolicą przestała być przygranicznym komturstwem. Stała się stolicą starostwa położonego w woj. pomorskim na obszarze tzw. Prus Królewskich. Wśród starostów tucholskich znajdują się osoby znane z kart historii Polski (Andrzej Morsztyn, Jan Sobieski, Michał Wiśniowiecki, Albrecht Radziwiłł). Ziemia tucholska przeżywała swój rozkwit gospodarczy i kulturalny od połowy XV w. W tym czasie wydała wielu wybitnych synów: m.in. prawnika Jana Tucholczyka, historyka Jacka Pruszcza i rycerza maltańskiego Bartłomieja Nowodworskiego. Upadek gospodarczy tych ziem nastąpił w czasie "potopu" szwedzkiego (1655-1660). Rabunkowa polityka okupanta spowodowała wzrost oporu społecznego. Przykładem może być tutaj działalność partyzancka pochodzącego z okolic Tucholi młynarza, późniejszego rotmistrza, Michałko. Jednak mimo wysiłków tutejszej ludności dawna świetność nie powróciła. Wojna północna (1700-21), przemarsze obcych wojsk i kontrybucje doprowadziły do ostatecznego upadku tych ziem.

W roku 1772 ziemia tucholska znalazła się w granicach państwa pruskiego. W tym czasie szczególnie po okresie wojen napoleońskich, Tuchola z okolicą przeżywała powolny, ale konsekwentny rozwój gospodarczy. Od roku 1875 Tuchola stała się siedzibą powiatu. Spowodowało to dalszy rozwój miasta, ale i większy nacisk germanizacyjny. Po 148 latach niewoli w 1920 r. ziemia tucholska wraz z Pomorzem Gdańskim wraca w granice odradzającego się państwa polskiego. Rozwój gospodarczy i kulturalny tych ziem zahamowany został 1 IX 1939 r. Następuje okupacja niemiecka. Ludność ziemi tucholskiej złożyła ofiarę krwi ze swojego marzenia o wolnej i niepodległej Polsce. Miejscem kaźni stały się m.in. lasy Rudzkiego Mostu. Na miejscu zbrodni znajduje się obecnie pomnik ku czci pomordowanych. W lutym 1945 r. z ziemi tucholskiej wyparte zostały wojska niemieckie.

Atrakcyjne miejsca

Z północy na południe przez gminę Tuchola przepływa najpiękniejsza rzeka Pomorza - Brda. Najbardziej atrakcyjny jej odcinek podziwiać możemy na terenie Tucholskiego Parku Krajobrazowego. Zwiedzając Brdę w tej okolicy zauważymy przepiękne meandry, usłyszymy także szum górskiej rzeki, jaką staje się Brda przepływając wartkim nurtem wśród licznych głazów i powalonych drzew. Rzeka ta to piękno malowniczych krajobrazów, urwistych brzegów, delikatnych zielonych tuneli, dzikich miejsc, które szczególnie wyraźnie możemy zaobserwować poniżej Tucholi w okolicy leśniczówki Świt, gdzie natura utworzyła przepiękne uroczysko nazwane "Piekiełkiem". Oryginalność Borów Tucholskich poznać i podziwiać możemy także dzięki pomnikom przyrody, które znajdują się na terenie gminy Tuchola. Do najważniejszy z nich zalicza się dęby szypułkowe w Plaskoszu, głazy narzutowe " Kamień Jagiełły" i " Słowacki" w Rudzkim Moście, dęby "Szulisławskiego", "Wisielec" i "Cesarski" w Kiełpińskim Moście. Dodatkowej wiedzy o bogactwie Borów dostarczy nam zwiedzanie Leśnego Kompleksu Promocyjnego w Woziwodzie. Tam znajdują się także pomniki przyrody: cisy pospolite oraz zespół dębów, z których największy ma ponad 660 cm obwodu. W tym roku na terenie Kompleksu Promocyjnego w Woziwodzie oddano do użytku ścieżkę rekreacyjno-sportową. W pobliskim Gołąbku, należącym już do gminy Cekcyn, można wybrać się na długi spacer ścieżką dydaktyczną "Jelenia Wyspa". Tam również znajduje się park dendrologiczny. Charakterystyczna dla tych obszarów wiejską zabudowę drewnianą, pochodzącą z XIX wieku, możemy zobaczyć w takich miejscowościach jak: Klocek, Stobno, Łosiny, Legbąd, Rzepiczna, Raciąż. W Raciążu na dawnym półwyspie jeziora Śpierewnik (obecnie jest to wyspa) znajdują się fragmenty nizinno-wyżynnego wczesnośredniowiecznego grodziska, które uległo zniszczeniu w wyniku pożaru w 1256 r. Na terenie tej wsi znajduje się także gotycki kościół zbudowany w latach 1862-66. Dawny świat polskich dworów poznamy na przykładzie Małej Komorzy i Wysokiej. Wysoka była od swoich początków gniazdem rodowym wielce zasłużonego dla Pomorza i Polski rodu Janta-Połczyńskich. Obecnie możemy zobaczyć tam zachowany park, w którym wkomponowany jest dwór pochodzący z przełomu XVIII i XIX w. W jego pobliżu znajduje się neoromańska kaplica grobowca Janta-Połczyńskich. Obecnie na obszarze dworu istnieje Państwowy Dom Pomocy Społecznej. W małej Komorzy, także dawnej posiadłości rodu Janta-Połczyńskich, w parku o bogatym i urozmaiconym drzewostanie podziwiać możemy późnoklasyczny dwór z około połowy XIX w. We wsi Dąbrówka znajduje się jedyny zachowany w tym rejonie Borów Tucholskich drewniany kościół. Zbudowany został on w roku 1768 przez Macieja Jantę-Połczyńskiego. Restaurowano go w 1881 roku, otynkowano i odbudowano wieżę w 1928 r. Niedaleko kościoła stoi klasycystyczne mauzoleum Janta-Pałczyńskich. W pobliżu znajduje się parterowy dwór o konstrukcji szkieletowej z pierwszej polowy XIX w.

Ciekawostka godna polecenia jest akwedukt w Fojutowie. Można tam zobaczyć skrzyżowanie się dwóch wodocieków zróżnicowanych poziomowo: Czerskiej Strugi i Wielkiego Kanału Brdy (inwestycję te zrealizowano w połowie XIX w). Także na terenie Tucholi istnieje wiele interesujących zabytków. Należy do nich średniowieczny urbanistyczny układ Starego Miasta z zachowanymi fragmentami murów miejskich z XIV i XV w. Pozostałości dawnego zamku krzyżackiego zlokalizowano w podziemiach Urzędu Gminy, natomiast podziemia domu Kultury zawierają ruiny dawnej zbrojowni rycerzy zakonnych. Godnymi zwiedzania są także tucholskie kościoły: poewangelicki zbudowany w latach 1837-38, który obecni należy do parafii rzymskokatolickiej p.w. św. Jakuba Apostoła oraz modernistyczny kościół Bożego Ciała. Wspaniałym miejscem, w którym można zapoznać się z przeszłością ziemi tucholskiej jest Muzeum Borów Tucholskich znajdujące się przy ul. Podgórnej 1. Zwiedzanie tego obiektu może stać się punktem wyjścia do wędrówki po gminie Tuchola lub jej podsumowaniem.

 

Możesz odpocząć w:

- Zajeździe "Michałko", który jest Domem Wypoczynkowym kat. 1. Znajduje się on w Tucholi przy ul. Warszawskiej 15. Dysponuje 30-35 miejscami noclegowymi. Pokoje są 2-3 osobowe. W pobliżu zajazdu jest strzeżone kąpielisko, a na miejscu restauracja "Michałko".

- Domu wycieczkowym "Olimpia" znajdującym się w Tucholi przy ul. Warszawskiej 17. Na miejscu są 2-3 osobowe pokoje oraz zaplecze sportowo-rekreacyjne. W jego skłąd wchodzą m.in. korty tenisowe, kręgielnia, sauna i siłownia.

- Campingu nr 50 "Rudzki Most" oddalonym od Tucholi o 2,5 km. Ośrodek położony [przy trasie Tuchola - Świecie dysponuje 2-osobowymi drewnianymi domkami, świetlicą, pawilonami sanitarnymi oraz polem namiotowym na 50 miejsc.

- Ośrodku Rekreacyjnym i Sportów Konnych "Paradizo", który jest oddalony o 5 km od Tucholi, znajduje się on w pobliżu Brdy przy trasie Tuchola - Śliwice. Ośrodek dysponuje 40 miejscami noclegowymi oraz polem namiotowym dla kajakarzy. Pokoje są 2-3-4-5 osobowe z łazienkami. Będąc w "Paradizo" możesz skorzystać z jazdy konnej, przejazdu powozem oraz masażu wodnego. Do twojej dyspozycji jest także kryta pływalnia. W ośrodku czynnym przez cały rok istnieje możliwość rozsmakowania się w daniach kuchni borowiackiej, gdyż na miejscu znajduje się restauracja.

- Campingu nr 49 w "Raciążu" położonym 13 km od Tucholi przy trasie Tuchola - Raciąż - Chojnice. Dysponuje on 200 miejscami, stanowiskami caravaningowymi, powilonem kuchni turystycznej, pawilonem sanitarnym, świetlicą oraz znajdującym się w pobliżu strzeżonym kąpieliskiem.

 

Noc spędzić możesz w:

- Domu Wycieczkowym " Michałko", Tuchola, ul. Warszawska 15, tel. (0-531) 459-89.
- Domu Wycieczkowym "Olimpia", Tuchola, ul. Warszawska 17, tel. (0-531) 455-11.
- Mini-Hotelu, Tuchola, ul. Kasprowicza 5, tel. (0-531) 422-81.
- Ośrodków Rekreacji i Sportów Konnych "Paradizo", Wymysłowo 5, tel. (0-531) 432-19.
- Campingi w Rudzkim Moście, ul. Świecka 125, tel. (0-531) 421-95. (czynne czerwiec-wrzesień)
- Campingu w Raciążu. tel. (0-531) 417-96. (czynne czerwiec-wrzesień)
- Ośrodku Zakładowym "Era", Raciąski Młyn, tel. (0-531) 417-79.
- Ośrodku Zakładowym BFM, Raciąż, tel. (0-531) 417 83.
- Ośrodku Nauczycielskim, Biała, tel. (0-531) 415-17.
- Polu namiotowym w Gołąbku (trasa Tuchola-Tleń).
- Polu namiotowym w Świcie (trasa Tuchola-Bydgoszcz lub Tuchola-Świecie). Polu namiotowym w Woziwodzie (trasa Tuchola-Czersk).

Szlaki turystyczne

Szlaki piesze:

Tuchola-Świt;
Świt-Rudzki Most-Plaskosz-Gołąbek-Woziwoda-Uboga (Szlak Brdy);
Legbąd-Uboga (Wielki Kanał Brdy);
Cekcyn-Tuchola-Plaskosz (szlak im. Nowodworskiego);
Biała-Legbąd-Fojutowo (Szlak Partyzantów AK).

Szlaki rowerowe:

Szumiąca-Tuchola-Wozowoda-Zapędowo;
Tuchola-Raciąż-Zapędowo-Wozowoda-Legbąd;
Tuchola-Gołąbek-Woziwoda-Wlk. Komorza (szlak gminny;
Tuchola-Gołąbek-Tleń (planowany).

 

Szlak kajakowy:

rzeka Brda.

(Na podstawie materiałów opublikowanych w "Tygodniku Tucholskim".)

 

 

Strona główna| Tuchola, Cekcyn, okolice| Photo Album| Od A do Z | Ciekawe Linki

Tłumaczenia|Club| Konkurs| Lekcje języków | Humor

wieland@by.onet.pl
Date Last Modified: 11.06.98