Tuchola, Cekcyn, okolice


Tuchola

Czersk

Gostycyn

Lubiewo

Śliwice

Kęsowo

 

Gmina Cekcyn 

Historia Cekcyna i otaczaj+/-cych go terenów zwi+/-zana jest PciPle z dziejami Pomorza Gdańskiego. Już w czasach panowania Księcia Bolesława Krzywoustego, na pocz+/-tku XII wieku Pomorzanie rozprzestrzeniali swoje terytoria ku południu. Kronikarz drugiej połowy XII wieku napisał:

"Sama ziemia dostarcza mieszkańcom nadzwyczajną ilość ryb i dziczyzny i jest bardzo urodzajna w wszelkiego roadzaju zboża, jarzyny strączkowe i nasiona; żadna ziemia bogatsza w miód. żadna urodzajniejsza w pastwiska i trawę, jest tam niewiarygodna ilość ryb tak z morza jak i z rzek, jezior i stawów; za denara zaś otrzymasz wóz świeżych śledzi...

Cała kraina opływa w obfitość jeleni, turów i dzikich koni, niedźwiedzi, dzików i wieprzów i wszelkiej dziczyzny, dla masła i mleka, z owiec tłuszczu jagniąt i baranków, dla obfitości miodu i pszenicy, konopi i maku i wszelkiego rodzaju warzyw, dla obfitości drzew owocowych, gdyby jeszcze posiadała winną latorośl, oliwkę i figę, poczytałbyś ją za Ziemię Obiecaną".

Pomorzanie próbowali przekroczyć Noteć w okolicach Nakła, ale zostali powstrzymani przez Bolesława Krzywoustego. Wszyscy mieszkańcy Pomorza zostali w tamtych latach ochrzczeni. W czasach Krzywoustego rozwijała się organizacja państwowa. Pierwszym znanym księciem Pomorza Gdańskiego był do 1106 r. Świętobór. Później Pomorzem Gdańskim zarządzali jako księstwem dzielnicowym Sobiesław I (zm. około 1178 r.), Sambor I (ok. 1178-1207), Mściwój I (ok. 1209-1220). Samodzielnym władcą był Swiętopełk I (1220-1266), Mściwój II zarzazał tymi ziemiami jako dzielnicą senioralną Polski, po nim był Przemysław II i Łokietek. W Raci+/-żu Łokietek załozył kasztelanię, w skład której wchodził też Cekcyn wraz z otaczaj+/-cymi go lasami. Pierwsza wzmianka o Cekcynie pochodzi z 1296 r. (Niektóre źródła mówią o roku 1301). Informuje ona o darowaniu w posagu (wojewoda Pomorski w obliczu zagrożenia brandenburskiego opowiedział się po stronie Waccława II i ożenił się z Czeszką Szpaczkówną) księciu kaliskiemu przez króla Wacława II wsi Cekcyn i Bysławek oraz 200 grzywien. Pokój nie trwał długo, tutejsze ziemie stały się terenem ekspansji Krzyżaków.

W 1309 r. dokonali rzezi ludności Gdańska, podstępem zdobyli Świecie. Następne półtora wieku to okres ucisku mieszkańców Borów Tucholskich. Tuchola stałą się ośrodkiem władzy kompture. Do południowej części komturstwa należały wsie: Bysławek, Trutnowo, Bysław, Wełpin, Cekcyn, Gostycyn, Raciąż. Mimo, is jeszcze przed Krzyżakami w Cekcynie istniał kościół, to jednak pierwszy proboszcz był mianowany dopiero w 1347 r. Do probostwa należało 5 włók ziemi. W późniejszych latach liczba ludności zmniejszyła sie do tego stopnia, że do 1850 r. kościół w Cekcynie był filia parafii Bysław.

Nieco tajemnicza nazwa Cekcyn jest pochodzenia kaszubskiego. Ku tej teoriii skłania sie wielu naukowców. W 1301 r. było to Cekcina, w 1570 r. Cziekczino, podczas zaborów Polnisch Cekzin. Warunki przyrodnicze były od zawsze źródłem bytu gospodarczego mieszkańców gminy. Klimat był zreszta nieco cieplejszy niz obecnie. Po odzyskaniu Pomorza Gdańskiego od roku 1466 Cekcyn był wsią królewską, oznaczało to, iż herb zmieniał się wraz z nowym krółem Polski. Królewszczyzny podlegały oczywiście regularnym lustracjom. Wyniki lustracji sa zreszta dzisiaj doskonałym materiałem informacyjnym o ówczesnych warunkach i podstawach gospodarki. Do królewszczyzn w gminie należał też Okiersk, Rudzki Most i Zalesie. Była też w gminie własność szlachecka jak: Suminy, własność S. Sumińskiech - herb nieznany; Trzebciny, własność W. Sicińskiech, herbu Prawdzic; Zamarte, własność A. Kawieczyński, herbu Ostoja; Wysoka, własność gu. Wysockich, herbu Leliwa.

Przed "potopem szwedzkim" 30 zagród posiadało ilość ziemi wystarczającą na produkcję zywności na wymianę i sprzedaż, w roku 1664 pozostało takich gospodarstw już tylko 6. Nazywano je wówczas gospodarstwami gburskimi lub ogrodniczymi. W czasach króla Jana III Sobieskiego nastąpił ponowny rozkwit. Cekcyn został wymieniony jako wieś, w której mieszkańcy z pomocą kościoła i władzy królewskiej uruchomili w 1687 r. własną szkołe.

Od 1772 r. Pomorze znalazło się pod zaborem pruskim, co przyczyniło zamieszania w stosunkach własnościowych. Przemiany w zyciu ludności zostały wymuszone przez poszarzenie rynków zbytu i postęp techniczny. W czasie wojen napoleońskich upowszechniły sie maszyny parowa np. w tartakach. Rolnicy rozpoczęli kopanie rowów przez grunty bagienne. Przybywali coraz liczniej osadnicy niemieccy. aby udostepnić im tzw parcele zaczęto karczować nawet lasy.

Do pozytywnych zjawisk można zaliczyc rozwój oświaty, w swoim założeniu miał przyczynic sie do przyspieszenia procesu germanizacji. Po domach jednak czytano polskie ksiażki, modlono się po polsku w nadziei na powrót Polski. W połowie XIX wieku na tych terenach istniała pełna sieć szkół. Z gospodarczych spraw wiadomo, że w Cekcynie i Okierksi były młyny wodne, a w Wysoce wiatrak. Na przełomie XIX/XX wieku w Iwcu istniała huta szkła, kopalnia torfu i kuxnia kos.

W 1883 r. uruchomiona kolej żelazna z Grudziądza do Chojnic. Ważnym rokiem dla kolei na tym terenie był rok 1928 gdy wybudowano magistrale Katowice - Gdynia. Na tym terenie powstały wtedy stacje: Błądzim, Wierzchucin, Zielonka, Małe Gacno.

WieP położona jest w samym sercu Borów Tucholskich nad jeziorem Wielkie Cekcyńskie o powierzchni 134 ha. Najbliższe miasta to Tuchola (12km), Chojnice (37km) i Bydgoszcz (56km). Panuj+/-cy tu łagodny klimat i piękny krajobraz przyci+/-ga mnóstwo turystów. Sama wies nie posiada wprawdzie zabytków architektonicznych ani innych ciekawych obiektów, jest jednak dobra bazą wypadową do licznych spacerów i wędrówek. odległości 1 km znajdują się dwa ciekawe uroczyska na morenowym przełomie Brdy o nazwie "Piekiełko" i "Niebo". Szybki nurt Brdy oraz liczne głazy, progi skalne stwarzają wrażenie, że mamy do czynienia z wartka rzeką górską. Latem jest to miejscowoPć wypoczynkowa. W okolicy znajduje się słynny Rezerwat Cisów w Wierzchlesie im Leona Wyczółkowskiego. Był on wybitnym malarzem, a podczas swoich częstych wizyt we Wierzchlesie namalowal dużo widoków. Najbardziej okazałe drzewo rosn+/-ce w rezerwacie ma Prednicę 74 cm na wysokoPci piersi dorosłego człowieka, wysokoPć 15 m i wiek 480-500 lat. Wyczółkowski nadał mu imię "Chrobry".Cała gmina ma powierzchnię 25.247 ha i liczy około 7000 mieszkańców.

Szlaki piesze:

1. Szlak Cisówów Staropolskich - zielony - 30 km - przebieg: Błądzim - Stacja PKP, Rykowiski PKS - Cisy Staropolskie - Hommer - Zgorzały Most Wierzchy - Tleń;
2. Szlak Klubu Turystów "Wszędołazy" - niebieski - 38 km - przebieg: Tleń, Wierzchy - Smolarnia = Zdroje - Zielonka - Jezioro Suchom - Lesisko - Sarnówek - Mukrz - Cisiny - Cisy Staropolskie - Wierzchlas - Wysoka - Stary Wierzchucin - Lubińsk - Cekcyn PKP;
3. Szlak Kazimierza Szulisławskiego - czarny - 16 km - przebieg: Cekcyn PKP - Zielonka - Wierzchucin PKP - Mukrz;
4. Szlak Bartłomieja Nowodworskiego - żółty - przebieg: Tuchola PKP - Miejsce Straceń - Piszczek - Rudzki Most - Świt - Piła Młyn - Szumiąca - Jezioro Gwiazda - Jezioro Drzycimskie - wschodni brzeg Jeziora Cekcyńskiego - Plaża - Cekcyn PKS - Cekcyn PKP;

Droga Tysiąca Jezior:

Spływ Brda na terenie rezerwatu krajobrazowego "Dolina Rzeki Brdy", połozonego na terenie Tucholskiego Parku Krajobrazowego i Nadleśnictwa Tuchola, w miejscu o nazwie Piekiełko Brda przypomina rzekę górską - możliwość powrotu z Piły Młyn żółtym lub niebieskim (5 km) szlakiem turystycznym z wieloma atrakcjami turystycznymi.

(Na podstawie materiałów opublikowanych w "Tygodniku Tucholskim".)






wieland@by.onet.pl
Date Last Modified: 15.03.99